Άννας Αγγελοπούλου Ιστολόγιο Χάριν Λόγου και Τέχνης, Χάριν Φίλων

"O άνθρωπος πρέπει κάθε μέρα ν᾽ακούει ένα γλυκό τραγούδι, να διαβάζει ένα ωραίο ποίημα, να βλέπει μια ωραία εικόνα και, αν είναι δυνατόν, να διατυπώνει μερικές ιδέες. Αλλιώτικα χάνει το αίσθημα του καλού και την τάση προς αυτό...". Γκαίτε.
Το βρήκα γραμμένο σ᾽ένα ξεχασμένο λεύκωμα της μητέρας μου. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τέτοια αποφθέγματα σημείωναν οι μικρές μαθήτριες...
Γιατί θέλω ένα ιστολόγιο; Γιατί η ανάγκη μιας τέτοιου είδους επικοινωνίας;
Θα πω μόνο ότι στην αρχή σκέφτηκα να είναι ένα ιστολόγιο που να απευθύνεται στους συναδέλφους μου, δηλαδή μόνο σε φιλολόγους... "Χάριν φίλων" του λόγου, δηλαδή. Στη συνέχεια σκέφτηκα να είναι και "χάριν φίλων" της τέχνης. Τελικά, όμως, αποφάσισα να απευθύνεται και σε πολλούς άλλους: στους πρώην και επόμενους μαθητές μου, σε όσους αγαπούν να ονειρεύονται, σε όσους πιστεύουν ακόμα στο όραμα της παιδείας, σε όσους επέλεξαν να είναι εκπαιδευτικοί από αγάπη, σε όσους αγαπούν να ταξιδεύουν, και κυρίως σε όσους αγαπούν την ανάγνωση ή μάλλον τις αναγνώσεις...σε όσους παντού και πάντα θα διαβάζουν...θα διαβάζουν κείμενα στα βιβλία, κείμενα στις εικόνες, κείμενα στα πρόσωπα των ανθρώπων... Άλλωστε, η ανάγνωση είναι ταξίδι, όχι ένα αλλά πολλά ταξίδια...
Τελικά, το ιστολόγιο αυτό απευθύνεται στα αγαπημένα πρόσωπα της ζωής μας... Απευθύνεται ακόμα σε φίλους, γνωστούς και άγνωστους, σε πρόσωπα που συνάντησα, συναντώ καθημερινά, θα συναντήσω στο μέλλον ή που δε θα συναντήσω ποτέ.
Καλά ταξίδια, λοιπόν, με βιβλία, εικόνες, μουσικές και κυρίως με όνειρα!


Τρίτη, 23 Μαΐου 2017

Ποιήματα για το γιασεμί και πίνακες του Albert Joseph Moore

Γιασεμί

Albert Moore, Κοπέλα που κοιμάται. 1875. Πινακοθήκη Tate. Λονδίνο.


Όνειρα κι όνειρα ήρθανε
Σαν γενέθλια γιασεμιών
Νύχτες και νύχτες στις λευκές 
Αϋπνίες των κύκνων
Οδυσσέας Ελύτης, Επτά Νυχτερινά Επτάστιχα. Προσανατολισμοί.

Κοιμήθηκα κοιμήθηκα
στου γιασεμιού την ευωδιά 
στην ερημιά του φεγγαριού
στο κυματάκι του γιαλού
Οδυσσέας Ελύτης, από το ποίημα "To τριζόνι"

Albert Joseph Moore, Γιασεμί. 1893. Ιδιωτική Συλλογή.

Είτε βραδιάζει. 
είτε φέγγει,
μένει λευκό 
το γιασεμί.
Γιώργος Σεφέρης, Από το Ημερολόγιο Καταστρώματος Β᾽

Albert Joseph Moore (1841-1893), Γυναίκες που ονειρεύονται. Γύρω στα 1882. Μουσεία του Birmingham.

O Albert Joseph Moore (1841-1893) είναι Βρετανός ζωγράφος που αρχικά επηρεάστηκε από τους Προραφαηλίτες. Στη συνέχεια, όμως, έκανε στροφή προς τον Ακαδημαϊσμό και τον κλασικισμό υπό την επιρροή των "Ελγίνειων" Μαρμάρων.


Σάββατο, 20 Μαΐου 2017

Αφροδίτη του Ανδρέα Εμπειρίκου

Ανδρέας Εμπειρίκος, Αφροδίτη


   To ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται σ' ένα φανταστικό εσύ, στην Αφροδίτη, τον εξιδανικευμένο έρωτα. Στο τέλος, η εξιδανικευμένη ερωτική μορφή, η Αφροδίτη, ονομάζεται "Μεγαλόχαρη". Ένα λυρικό ερωτικό πεζό-ποίημα που μετασχηματίζεται σε προσευχή προς τον Έρωτα...

Edward Coley Burne-Jones, Ο καθρέπτης της Αφροδίτης. 1898. Gulbenkian Foundation, Lisbon.


   Εκείνο το βράδυ, εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς. Όμως, στο νου μου, ήτο μέρα. Μέσα στο φως της, με κοίταζες. Εσύ, αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, και κάποτε κάποτε ονειρευόσουν αυξάνοντας μέσα μου την ζωηρή φωτοχυσία.
Κι όμως, έξω ήτανε νύκτα. Αλλά τί νύκτα; Νύκτα γιομάτη θάματα, νύκτα σπαρμένη μάγια.
   Εγώ εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων. Αλλά, συγχρόνως, έβλεπα Εσένα.
   Αγαπητή, ροδόχρους και απαλά ντυμένη, στεκόσουν μέσα μου, σε άπλετη φωτοχυσία, και πότε έγερνες δεξιά, και πότε αριστερά την κεφαλή σου, με τον Ωρίωνα, ή με τον Σείριο στα μαλλιά σου, με τον Τοξότη στην καρδιά σου.
   Εγώ εκοίταζα τα άστρα και τους αστερισμούς. Ιδού ο Τοξότης, έλεγα, ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα έβλεπα Εσένα ταυτοχρόνως.
  Αγαπητή, ροδόχρους, και απαλά ντυμένη, καθόσουν σε μια καρέκλα μέσα στην καρδιά μου, σε μίαν απερίγραπτη φωτοχυσία, με την σκιά σου, πότε δεξιά και πότε αριστερά, και έμενες ασάλευτη, απλή, γλυκιά, ωραιοτάτη και καθισμένη στην καρέκλα σου με τέτοιο τρόπο, που μου ερχόταν να σε βάλω να καθίσεις στα γόνατά μου, με το ένα μου χέρι στα στήθη σου, και το άλλο κάτω από το φόρεμά σου, ανάμεσα στα σκέλη σου.

Evelyn De Morgan, H Kυρία της Ειρήνης. 1902. Ίδρυμα De Morgan.

   Και έλεγα και ξανάλεγα: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, και έβλεπα πάντοτε, και τους αστερισμούς και Εσένα.
  Τούτη όμως την φορά, ήσουν ξαπλωμένη —απόλυτα ξαπλωμένη— και τα μαλλιά σου τα ανέμιζε ο αέρας. Το χέρι μου σε έψαυε. Τα μάτια σου μου μιλούσαν. Και εγώ έλεγα και ξανάλεγα με πάθος: Ιδού ο Τοξότης, ιδού ο Αιγόκερως, ο Σείριος, ο Ωρίων, μα τώρα πλέον, έβλεπα μονάχα Εσένα.
  Τότε συνέβη ένα μεγάλο θαύμα. Έσβησαν όλα τα άστρα μονομιάς, και έμεινες μόνον Εσύ στον ουρανό μαζί μου, μέσα σε μιαν ανέσπερη ημέρα, στο πλευρό μου. Εγώ σε κοίταζα αγαλλιών, και έλεγα και ξανάλεγα το όνομά σου.
Και Συ;
Εσύ, γλυκιά και Μεγαλόχαρη, μέσα στο χέρι σου, κρατούσες την καρδιά μου.
         
Ανδρέας Εμπειρίκος, Γραπτά ή Προσωπική Μυθολογία (1936–1946), 1η έκδ. Δίφρος, Αθήνα 1960.
William Blake Richmond (1842-1921),   Αφροδίτη και Αγχίσης. Εθνικά Μουσεία του Λίβερπουλ.

Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Ποίημα στη μάνα. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, το σκοτεινό τρυγόνι

    Τον γνωρίζουμε για τα ηθογραφικά διηγήματά του. Θεωρείται, μαζί με τον Βιζυηνό, εισηγητής της ρεαλιστικής ηθογραφίας.   Έγραψε, όμως, και λυρικά ποιήματα που συγκινούν για τον πόνο που εκφράζουν. Ένα ποίημα όχι για τη μητέρα, αλλά προς τη μητέρα από τον γλυκύτατο Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.

Νικόλαος Γύζης (1842-1901), Μητέρα και μωρό.

Μάνα μου,
εγώ είμαι τ’ άμοιρο
το σκοτεινό τρυγόνι
όπου το δέρνει ο άνεμος
βροχή που το πληγώνει..


Το δόλιο

όπου κι αν στραφεί
απ’ όπου κι αν περάσει
δε βρίσκει πέτρα να σταθεί
κλωνάρι να πλαγιάσει..


Εγώ βαρκούλα μοναχή

βαρκούλα αποδαρμένη
μέσα σε πέλαγο ανοιχτό
σε θάλασσα αφρισμένη..


Παλεύω με τα κύματα

χωρίς πανί, τιμόνι
κι άλλη δεν έχω άγκυρα
πλην την ευχή σου μόνη..

Νικόλαος Γύζης (1842-1901), κούκου. 


Κράτα τοΚράτα το

Σάββατο, 13 Μαΐου 2017

Ποιήματα για τη μητέρα. Νικηφόρος Βρεττάκος, Η μητέρα μου στην εκκλησία

Νικηφόρος Βρεττάκος, η μητέρα μου στην εκκλησία

Απόστολος Γεραλής (1886-1983), στην εκκλησία. 1914.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1900), Ευλάβεια.


   Ο βαθύτατα ανθρωπιστής Νικηφόρος Βρεττάκος με συγκινεί ιδιαίτερα με το τρυφερό ποίημα "η μητέρα μου στην εκκλησία" (1957). Το ποιητικό υποκείμενο μας μεταφέρει με συγκρατημένο λυρισμό την εικόνα της μαυροφορεμένης μητέρας με τη μαντήλα στο κεφάλι να πηγαίνει στην εκκλησία. Μία ξεχασμένη εικόνα από την ελληνική ύπαιθρο. Ιδού ένα απόσπασμα...


Άλλαξε τη μπόλια* της η μητέρα μου κι ετοιμάστηκε
να πάει στην εκκλησία. 
Καθαρή σαν αστέρι, 
παρόλα τα μαύρα της, κατεβαίνει τα πέτρινα 
σκαλοπάτια κοιτάζοντας την ευγένεια του ήλιου
και τις άσπρες πορτοκαλιές. Δεν ξέρει η μητέρα μου 
τι είναι ο ήλιος. Τον φαντάζεται αγάπη 
που ανατέλλει στον ουρανό — δεν ξέρει η μητέρα μου. 

Δεν ξέρει αν ήτανε Σάββατο χτες, 
δεν ξέρει αν αύριο είναι Δευτέρα. 
Ωστόσο τις μέρες τις γνωρίζει καλά. 
Η Κυριακή μυρίζει βασιλικό 
κι η φωνή της καμπάνας είναι γλυκιά. 
Δεν ξέρει πώς γίνεται. Γύρω της όλα 
φαίνονται φρέσκα, δείχνουν αλλιώς. 
...

Απόστολος Γεραλής (1886-1983),  Στην εκκλησία.

Θεόδωρος Ράλλης (1852-1909), Στιγμή περισυλλογής.



Κυριακή, 7 Μαΐου 2017

Γεώργιος Βιζυηνός, Η μητέρα

Ένα ποίημα του Γεώργιου Βιζυηνού για τη μητέρα

Νικόλαος Γύζης (1842-1901), μάνα με παιδί.

   Οι περισσότεροι τον γνωρίζουν κυρίως ως πεζογράφο και είναι πράγματι ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας, εισηγητής του ηθογραφικού και ρεαλιστικού ψυχογραφικού διηγήματος. Τον αγαπώ πολύ για τα εξαιρετικά κείμενά του, αλλά και για τη θλιμμένη, μοναχική ζωή του. Μιλάω για τον Γεώργιο Βιζυηνό (1849-1896). Σήμερα θυμήθηκα ένα τρυφερό παιδικό ποίημα που μαθαίνουμε στο δημοτικό. Ένα ποίημα για τη μητέρα, με την οποία ο ποιητής ήταν βαθύτατα συνδεδεμένος.
  Πλαισιώνω το ποίημα με αντιπροσωπευτικούς πίνακες των γνωστών ζωγράφων της νεοελληνικής τέχνης, Ν. Λύτρα, Ν. Γύζη, Γ. Ιακωβίδη, οι οποίοι, όπως και ο Βιζυηνός, διακρίνονται για τον ψυχογραφικό ρεαλισμό και τα ηθογραφικά θέματα.

Γεώργιος Βιζυηνός (Βιζύη Θράκης 1849-Αθήνα 1896). Λιθογραφία. 1894.

Έμεινε ορφανός σε ηλικία έξι ετών και συνδέθηκε στενά με τη μητέρα του, από την αγκαλιά της οποίας έφυγε γρήγορα μακριά...Ξενιτεύτηκε από μικρή ηλικία για να σπουδάσει και δεν επέστρεψε στην πατρίδα του. Τα κείμενά του χαρακτηρίζονται από έντονη νοσταλγία για τη χαμένη παιδική του ηλικία, το χωριό του, τη μητέρα και τα συγγενικά του πρόσωπα. Οι τίτλοι κάποιων από τα πιο γνωστά διηγήματά του είναι ενδεικτικοί. "To αμάρτημα της μητρός μου", "Ποίος ήτο ο φονεύς του αδελφού μου", ενώ "Το μόνον της ζωής του ταξείδιον" αναφέρεται στον αγαπημένο του παππού...

Η μητέρα


Πώς να πειράξω τη μητέρα
να κάμω να μου λυπηθεί, 

που όλη νύχτα κι όλη μέρα, 
για το καλό μου προσπαθεί;

Αυτή στα στήθη τα γλυκά της
με είχε βρεφος απαλό,
μ'εκαθισε στα γόνατά της
και μ' έμαθε για να μιλώ..


Νικηφόρος Λύτρας (1832-1904), μητέρα με παιδί. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα.

Γεώργιος Ιακωβίδης (1853-1932), Μητρική στοργή.

Γεώργιος Ιακωβίδης (1853-1932), Στην αγκαλιά της μητέρας. Τρία παιδιά με τη μητέρα τους. Το μωρό στην αγκαλιά κοιμάται μακάρια, το κοριτσάκι την φιλάει και το αγοράκι ζητά και αυτό αγκαλιά. 

Αυτή με τρεφει και με ντύνει
όλο το χρόνο που γυρνά
και διπλα στη μικρή μου κλίνη,
σαν αρρωστήσω , ξαγρυπνά.

Αυτή, σαν πέσω και χτυπήσω,
φιλά, να γιάνει, την πληγή
αυτή τι πρέπει να αφήσω
και τι να κάμω,  μ' οδηγεί.

Γεώργιος Ιακωβίδης (1853-1932), Μητέρα και παιδί.

Πώς το 'λοιπόν τέτοια μητέρα
να κάμω να μου λυπηθεί,
που όλη νύχτα κι όλη μέρα,
για το καλό μου προσπαθεί;



Γεώργιος Ιακωβίδης (1853-1932), μητέρα και παιδί.

Κράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα τοΚράτα το

Μητέρα και παιδί στη ζωγραφική. Εικόνες από τον προραφαηλίτη ζωγράφο Arthur Hughes

H μητέρα στoυς πίνακες του Arthur Hughes

Ο Άγγλος Προραφαηλίτης ζωγράφος Arthur Hughes (1832-1915) έχει απεικονίσει τρυφερές οικογενειακές στιγμές με μητέρες και τα παιδιά τους. Δείτε κάποιες από αυτές τις ονειρικές εξιδανικευμένες εικόνες...

Arthur Hughes (1832-1915), Μητέρα και παιδί σε κήπο. Orlean House Πινακοθήκη.

Ο παρακάτω πίνακας είναι υπέροχος και από τους πιο αγαπημένους μου. Είναι το πορτρέτο της κυρίας Leathart με τα τρία παιδιά της. Απεικονίζει μία γλυκύτατη οικογενειακή σκηνή. Η μητέρα μαζί με τα τρία παιδιά της ταΐζει περιστέρια στο μπαλκόνι.

Arthur Hughes, Η κυρία Leathart και τα τρία παιδιά της. 1863-1866. Laing Πινακοθήκη Τέχνης. Newcastle-upon-Tyne. Ο πίνακας ήταν παραγγελία του κυρίου Leathert. O Ηughes εμπνεύστηκε τη σκηνή από το ταξίδι του στη Βενετία το 1863. Το μπαλκόνι είναι βενετσιάνικο και η στάση των προσώπων θυμίζουν Αναγέννηση.

Arthur Hughes, Το οικογενειακό κουαρτέτο ή κυρία Vernon Lushington με τις κόρες της. 1882. 

Arthur Hughes, Η κυρία Norman Hill και τα παιδιά της. 1897. Μουσείο του Bruce Castle.

https://www.artfund.org/supporting-museums/art-weve-helped-buy/artwork/11073/mother-and-child-seated-in-garden-arthur-hughes
https://www.artfund.org/supporting-museums/art-weve-helped-buy/artwork/7083/portrait-of-mrs-leathart-and-her-three-children-arthur-hughes


Κράτα τοΚράτα το

Τετάρτη, 3 Μαΐου 2017

Μαγιάτικα στεφάνια και λουλούδια.

Ήλθε ο Μάιος

   Ήλθε και ο τελευταίος μήνας της Άνοιξης για ακόμη μια χρονιά. Ο μήνας των λουλουδιών, των ανθισμένων δέντρων, ο πρόδρομος του Καλοκαιριού. Για αυτό, λοιπόν, εικόνες με πρωτομαγιάτικα στεφάνια και γιρλάντες λουλουδιών για όσους δεν έκοψαν λουλούδια για να γιορτάσουν τον ερχομό του Μάη.

Θα ξεκινήσω με μία ελληνική ηθογραφική σκηνή. Μία κοπέλα στην αυλή του σπιτιού ετοιμάζει το μαγιάτικο στεφάνι από κομμένα λουλούδια.
Απόστολος Γεραλής (1886-1983), Το μαγιάτικο στεφάνι.

   Είναι μία αγαπημένη μου εικόνα από τη Βικτωριανή Αγγλία. Στεφάνια στην αγγλική ύπαιθρο.

Thomas Falcon Marshall (1818-1878), Πρωτομαγιάτικα στεφάνια. 1860.

James Hayllar (1829-1920). Πρωτομαγιά. Μία οικογενειακή σκηνή. Στο δωμάτιο του αγροτικού σπιτιού μκροί και μεγάλοι γιορτάζουν την Πρωτομαγιά. Η μητέρα έχει ετοιμάσει στεφάνια...

Εdgar Barclay (1842-1913), Πρωτομαγιά. 1898. 

Myles Birket Foster (1825-1899), Πρωτομαγιά.

Myles Birket Foster (1825-1899), Στεφάνια της Πρωτομαγιάς.